Aanvalsplan ambachten

Gepubliceerd: 23 april 2024

1. De sector ambachten
De Nederlandse sector ambachten is zeer omvangrijk en divers. Het kleinschalig ambacht, ondernemingen waar ten hoogste 10 personen werkzaam zijn, omvat ongeveer 170.000 bedrijven. Exacte aantallen zijn niet bekend omdat door het CBS op dit niveau niet wordt geregistreerd. 
Er bestaat ook geen eensluidende definitie van het ambacht. De SER hanteert de omschrijving uit Van Dale: ‘handwerk dat aangeleerd moet worden en als broodwinning wordt uitgeoefend .

In navolging hierop omschrijft een groep van experts  vijf kenmerken: 
– vanzelfsprekende kwaliteit 
– ultieme vakbeheersing
– geleerd in de praktijk 
– uitgevoerd in zelfstandigheid 
– gericht op continuïteit. De kleinschaligheid van de ondernemingen is van belang; van de ambachtelijke bedrijven is 84% een eenmansbedrijf (zzp’er, of beter gezegd: zelfstandig beroepsbeoefenaar). 

Er is sprake van een hoge arbeidsintensiteit (geschoold werk). Door de kleinschaligheid van zijn bedrijf is de ambachtelijke ondernemer zelf in operationele zin actief op alle niveaus: hij is de vakman/-vrouw die zijn eigen vervaardigde producten levert, maar is ook de ondernemer die zijn eigen administratie doet en zelf zorgt voor de marketing. Ambachtslieden zijn dus veelzijdige mensen die over veel vaardigheden beschikken.
  
De bedrijven zijn in het hele land te vinden en de hieraan verbonden werkgelegenheid is dus over heel  Nederland verspreid.

Net als de ambachtelijke ondernemingen zelf, worden ook de branches gekenmerkt door kleinschaligheid en versnippering. Er is een enorme variëteit, van hoedenmakers tot straatmakers, van glazeniers tot zadelmakers, van schoenherstellers tot kleermakers etc. Het gaat veelal om enkele tientallen of honderdtallen ondernemingen per branche. Door de kleinschaligheid missen de branches het organiserende vermogen (en de financiën) om bijvoorbeeld zelf zorg te dragen voor voldoende instroom door een goede opleidingsstructuur.

2. Coöperatie AmbachtNederland
Er zijn in de afgelopen jaren uiteenlopende onderzoeken geweest naar de problematiek van het ambacht en de uitdagingen waar deze sector voor staat. In tegenstelling tot landen als België en Duitsland, ziet de Nederlandse overheid het niet als haar taak door middel van wetgeving of structurele financiering van opleidingen de continuïteit van het ambacht te borgen. En mede daardoor is het nu echt crisis in ambachtland en moet er snel iets gebeuren.

Ambachtelijke ondernemers uit heel veel verschillende branches slaan de handen ineen en zetten er samen de schouders onder. Ze willen gehoord en gezien worden. Ze willen herkend en erkend worden om hun vakmanschap en hun betekenis voor Nederland, economisch, cultureel én maatschappelijk. Ze willen dat nú uitgesproken wordt dat ze relevant zijn en het waard zijn om voor Nederland behouden te blijven. Dat doen ze vanuit de Coöperatie AmbachtNederland en door middel van het Aanvalsplan Ambachten/

3. Aanvalsplan Ambachten:
Het is uur U. De continuïteit van het ambacht wordt bedreigd en als we nu niets doen, sterft het ambacht uit. Met alle gevolgen van dien.  Dat laten we niet gebeuren. Daarom dit aanvalsplan. We gaan het volgende doen:

Meer instroom via de Ambachtsacademie
Instroom begint bij een aanbod aan opleidingen en dit aanbod ontbreekt in het specialistisch vakmanschap. Het ROC biedt brede algemene opleidingen aan, waar geen tijd en ruimte is voor specialisatie. Voor de meeste ambachten bestaat zelfs helemaal geen opleiding en sommige ambachten zijn een klein onderdeel van een groter geheel (denk aan ‘creatief vakmanschap’). Bovendien beschikken leerlingen met een MBO-diploma over een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt en hebben ze onvoldoende kennis en vaardigheid om hun ambacht of vak (zelfstandig) te kunnen uitoefenen en er hun brood mee te verdienen. Ambachtelijke ondernemers leiden in hun bedrijven via de Ambachtsacademie nieuwe ondernemers op tot het niveau van vakbekwaamheid. 

Ook gaan we de opleidingsstructuur verbreden door meer (gespecialiseerde) ambachten aan te bieden. Ambachtelijke branches die behoefte hebben aan een opleiding gaan we helpen deze te ontwikkelen.

Loopbaanperspectief bieden: van leerling naar meester
Binnen de Ambachtsacademie realiseren we ook een doorlopende leerlijn. We hebben inmiddels onderzoek laten doen naar de validatie van vakmanschap op verschillende niveaus en willen het mogelijk maken dat mensen, net als theoretisch opgeleiden, met hun vakmanschap carrière kunnen maken en verschillende diploma’s kunnen halen. Zo kan een vakbekwaam ambachtelijk ondernemer een certificaat gaan halen op het niveau van ‘specialist’ of ‘meester’  en zich op die manier onderscheiden van anderen. Daardoor ontstaat loopbaanperspectief en krijgt het vakmanschap de erkenning en herkenning die het verdient: simpel, omdat je met je vakmanschap net zo goed ‘hoog’ opgeleid kunt worden!

Het ambacht in de kijker: gemaaktinnederland.nl
Onbekend maakt onbemind. Ambachten zijn in ons dagelijks leven niet goed zichtbaar en daardoor worden ze vaak over het hoofd gezien als mogelijke leverancier van een product of dienst. Ambachtslieden hebben samen een platform ontwikkeld waar zij hun producten en diensten in de etalage zetten, letterlijk en figuurlijk. Met gemaaktinnederland.nl hebben zij een platform gecreëerd waar consumenten die hechten aan kwaliteit, lokaal geproduceerd, handgemaakt, uniek, duurzaam etc. alles van hun gading kunnen vinden. De Nederlandse makers bieden samen hun producten aan: van een bijzonder cadeau tot een maatwerkoplossing voor een nieuwe keuken, gemaaktinnederland.nl is een platform vol met mooi, uniek in Nederland geproduceerd handwerk. 

Niks voor niets: het ambacht zoekt donateurs
De ambachtelijk sector bestaat voornamelijk uit zelfstandige beroepsbeoefenaars. Zij zetten hun schouders onder dit Aanvalsplan: ze betalen voor het platform, ze ontwikkelen nieuwe opleidingen en ze leiden nieuwe leerlingen op. Maar dat is niet genoeg.
Omdat de overheid zich financieel niet verantwoordelijk voelt voor het voortbestaan van het ambacht en niet wil meebetalen aan de (door)ontwikkeling en uitvoering van de opleidingen, moeten de ambachtslieden alles zelf bekostigen. En dat gaat hun draagkracht te boven. Daarom doen we een nadrukkelijke oproep aan partijen om deze initiatieven financieel te ondersteunen. Dat kunnen partijen zijn, die zelf zakelijk belang hebben bij het voortbestaan van het ambacht (zoals leveranciers), maar ook mensen die vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid een bijdrage willen leveren. Alle steun is welkom! 

4. Aanvalsplan draagt bij aan ambities 2035
Het Aanvalsplan Ambachten omvat de acties die nu nodig zijn om te voorkomen dat het ambacht uit Nederland verdwijnt. Maar het plan omvat ook ambities die verder reiken dan vandaag. Voor 2035 wil de sector ambachten de volgende 10 punten realiseren:

Lees ook bijbehorend persbericht

Persbericht: Ambachtelijke bedrijven in de aanval (23 april 2024)